रात केवल गहिरिँदै थिएन, त्यो रात कुनै अदृश्य भारी बोझले थिचिएको जस्तो लाग्थ्यो- मानौँ समय आफैँ थाकेर केही क्षणका लागि रोकिएको हो, र शहरको शान्त गल्लीमा फैलिएको मौनताले कुनै ठूलो परिवर्तनको पूर्वसंकेत दिइरहेको हो, जसलाई सामान्य आँखाले देख्न नसके पनि भित्रभित्रै सबैले महसुस गरिरहेका थिए, तर शब्दमा उतार्न सकिरहेका थिएनन्।
ढोका खोल्नेबित्तिकै प्रहरीहरू उभिएका थिए-हातमा कानुनी कागज, अनुहारमा राज्यको कठोरता, र आँखाभित्र कतै जिम्मेवारी र मानवीय द्विविधाको हल्का छाया; र त्यही क्षणमा रवि दाइ भित्रबाट बाहिर निस्किए, जसको अनुहारमा न डर थियो न हतार, तर एउटा यस्तो गहिरो र स्थिर शान्ति थियो, जसले हजारौँ संघर्ष, असफलता, र सत्यप्रतिको अडिग यात्रालाई एकै नजरमा बयान गरिरहेको थियो।किनकि यो क्षण अचानक आएको थिएन, यो त वर्षौँको यात्रा, विचारको निर्माण, र आत्माको निरन्तर संघर्षको अन्तिम मोड थियो।
हिमालको काखमा जन्मिएको चेतना काभ्रेपलान्चोक को विकट पहाडी भूगोलमा बितेको बाल्यकाल केवल स्मृति थिएन, त्यो जीवनको पहिलो विश्वविद्यालय थियो, जहाँ अभावले सिकाउँथ्यो, प्रकृतिले परिक्षा लिन्छ, र प्रत्येक बिहानको चिसो हावाले भविष्य कति कठोर हुन सक्छ भनेर मौन रूपमा चेतावनी दिन्थ्यो; तर त्यही कठोरताले उनको भित्र एउटा अडिग जिद जन्मायो-जसले पछि उनलाई सामान्य मानिसबाट फरक बनायो। ‘हिमालले सिकायो-उचाइमा पुग्न बल होइन, निरन्तरता चाहिन्छ।’
विदेशको उज्यालो र स्वदेशको तान
युवावस्थामा उनी अवसरको खोजीमा अमेरिका पुगे, जहाँ जीवन बाहिरबाट अत्यन्त व्यवस्थित, सफल र आकर्षक देखिए पनि भित्रभित्रै आत्माको शान्ति भने क्रमशः टुक्रिँदै गएको महसुस हुन्थ्यो, किनकि त्यहाँको उज्यालोले शरीरलाई तातो दिन्थ्यो तर आत्मालाई भने अझै खाली बनाइरहेको थियो, र त्यही खालीपनले उनलाई बारम्बार एउटा प्रश्न सोधिरहन्थ्यो-‘के म केवल आफ्नै जीवन सुधार्न जन्मिएको हुँ?’ ‘सुविधाले जीवन सजिलो बनाउँछ, तर उद्देश्यले जीवन अर्थपूर्ण बनाउँछ।’ अन्ततः उनले निर्णय गरे-फर्किने, किनकि उनी केवल सफल व्यक्ति होइन, समाजलाई दिशा दिने जिम्मेवार नागरिक बन्न चाहन्थे।
सिधा कुरा जनतासँग: आवाजको युग
नेपाल फर्किएपछि उनले पत्रकारिता सुरु गरे, तर त्यो पत्रकारिता केवल समाचार पढ्ने वा घटना बताउने काम मात्र थिएन, बरु त्यो जनताको पीडा, आँसु र अन्यायलाई सीधा मञ्चमा ल्याउने एउटा शक्तिशाली माध्यम बन्यो, जसको नाम थियो “सिधा कुरा जनतासँग”, र जसले देशभित्र मात्र होइन, विदेशमा अलपत्र परेका नेपालीहरूको जीवनमा समेत आशाको ढोका खोलिदियो। त्यही कार्यक्रममार्फत विदेशमा श्रम गर्न गएका, तर पीडामा परेका नेपालीहरूलाई उद्धार गरियो, साथै देशभित्र बाढी, दुर्घटना, अन्याय र सरकारी बेवास्ताबाट पीडित नागरिकहरूको आवाज राज्यसम्म पुर्याइयो, जहाँ सामान्यतया उनीहरू पुग्न सक्दैनथे। “जहाँ राज्य मौन हुन्छ, त्यहाँ पत्रकारिता बोल्नुपर्छ, र जहाँ पत्रकारिता डराउँछ, त्यहाँ जनता हराउँछन्।”
पत्रकारिताबाट राजनीतिमा रूपान्तरण
तर समयसँगै उनले यो कठोर सत्य बुझे-सत्य केवल देखाउनु मात्र पर्याप्त छैन, त्यो कार्यान्वयन गर्न शक्ति, नीति र संरचना पनि आवश्यक हुन्छ, त्यसैले उनले स्थापना गरे राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी, जसले पुरानो राजनीतिक ढाँचाभन्दा फरक सोच, पारदर्शिता र जनमुखी दृष्टिकोणलाई केन्द्रमा राख्यो। उनको निर्वाचन क्षेत्र बन्यो चितवन, जहाँ जनताले उनलाई केवल उम्मेदवार होइन, परिवर्तनको प्रतीकको रूपमा स्वीकार गरे।
नयाँ पुस्ताको प्रतीक : बालेन्द्र शाह
त्यही समय देशमा अर्को नयाँ उभार पनि देखा परिरहेको थियो, जहाँ बालेन शाह जस्ता व्यक्तित्वहरू उदाइरहेका थिए, जो मधेशको भूमिबाट जन्मिएर, संगीत र र्याप संस्कृतिबाट सामाजिक चेतनाको यात्रा गर्दै, पछि काठमाडौँमा बसोबास गरेर महानगरको मेयर बन्न सफल भए, र जसलाई विशेषगरी युवा पुस्ताले नयाँ सोच, नयाँ शैली र पुरानो राजनीतिक ढाँचाभन्दा बाहिरको वैकल्पिक नेतृत्वको प्रतीकको रूपमा रुचाउन थाले।
उनको यात्रा केवल राजनीतिक पदको होइन, यो सांस्कृतिक परिवर्तन, युवाशक्ति, र शहरी चेतनाको मिलन थियो, जसले देखायो कि नेतृत्व अब परम्परागत बाटोबाट मात्र होइन, सिर्जनात्मक र संघर्षपूर्ण जीवन अनुभवबाट पनि जन्मिन सक्छ।
सत्ता, फाइल र प्रतिशोध
गृहमन्त्री बनेपछि रवि दाइले बन्द फाइलहरू खोल्न थाले, जसमा दशकौँदेखि लुकेका भ्रष्टाचार, शक्ति दुरुपयोग र संस्थागत बेथिति लुकेका थिए, तर जति उनले सत्य बाहिर ल्याउँदै गए, त्यति नै शक्तिशाली संरचनाहरू उनीविरुद्ध एकत्रित हुन थाले। अन्ततः, सहकारी मुद्दाको नाममा उनलाई पक्राउ गर्ने आदेश आयो, जुन केवल कानुनी प्रक्रिया मात्र नभएर राजनीतिक प्रतिशोधको जालझेलजस्तो देखिन थाल्यो।
अन्तिम प्रश्न
‘अब तपाईंको अन्तिम इच्छा के हो?’ त्यो प्रश्नले समय नै रोकिदियो, वातावरण नै भारी बनायो। रवि दाइले गहिरो मुस्कानसहित भने- ‘मेरो अन्तिम इच्छा कुनै व्यक्तिगत छुट होइन, कुनै विशेष सुविधा होइन, बरु केवल यति हो कि सत्य कहिल्यै नहारोस्, चाहे म हारूँ वा जितूँ, किनकि सत्य नै अन्ततः इतिहासको सबैभन्दा ठूलो न्यायाधीश हो।’
समापन
यो कथा केवल एक व्यक्तिको यात्रा होइन, यो हिमालको संघर्षदेखि शहरको राजनीति, पत्रकारिताको आवाजदेखि जनताको आन्दोलनसम्म फैलिएको एउटा चेतनाको प्रवाह हो, जसले बारम्बार एउटै प्रश्न उठाउँछ, ‘यदि सत्यलाई बारम्बार दबाइन्छ भने, के त्यो हराउँछ… कि अझ ठूलो भएर फर्किन्छ?’ र अन्ततः सत्य कहिल्यै हराउँदैन… त्यो समयसँगै इतिहास बन्छ, र इतिहास कहिल्यै मर्दैन।’
लेखक : धर्म राज जैसी ।
